Heuristiek en historische oefeningen: Nieuwste tijd

leermiddelen
Voorbeeld
Instelling: 
KU Leuven

Algemene info

Opleiding: 
Bachelor in de Geschiedenis
Opleidingsonderdeel: 
Heuristiek en historische oefeningen: Nieuwste tijd
Studiepunten: 
9 ECTS
Aantal studenten: 
80+17
Aantal begeleiders: 
2

In 'Heuristiek en historische oefeningen: Nieuwste tijd' wordt het leerplatform (met opdrachten) gecombineerd ingezet met hoorcolleges met het oog op ontwikkelen van heuristische vaardigheden bij studenten. Heuristische vaardigheden zijn strategieën voor het zoeken van historische bronnen, werkinstrumenten en wetenschappelijke literatuur, vaardigheden m.b.t. de kritische evaluatie inzake hun bruikbaarheid en relevantie.

Het gebruikte leerplatform Heurodot werd speciaal daartoe ontwikkeld. HeuroDOT staat voor Heuristiek en Oefeningen in een Digitale Omgeving Toegepast.

Het aanleren van heuristische vaardigheden is de basiscomponent van de methodologische vorming in de opleiding geschiedenis. Langs methodische weg vindt de historicus de bronnen en literatuur die hem in staat stellen het verleden kritisch te kennen. Met heuristiek bedoelen we het ontwikkelen van adequate strategieën voor het zoeken van historische bronnen, werkinstrumenten en wetenschappelijke literatuur en de kritische evaluatie inzake hun bruikbaarheid en relevantie.

Voorheen was het opleidingsonderdeel 'Heuristiek en historische oefeningen: Nieuwste tijd' theoretisch van aard. Met het invoeren van HeuroDOT (Heuristiek en Oefeningen in een Digitale Omgeving Toegepast) in de eerste fase van de bachelor legden we in 2000-2001 de basis voor een meer praktische methodologische opleiding. Op lange termijn beogen we de methodologische component in het hele curriculum te vernieuwen met ICT.

We streven er tevens naar om in de tweede fase van de bachelor een elektronisch trainingspakket aan te bieden met een geharmoniseerde en consistente structuur voor de verschillende heuristieken. Binnen de opleiding 'Geschiedenis' onderscheiden we drie grote periodes: Middeleeuwen, Nieuwe Tijd en Nieuwste Tijd. Elk van deze periodes gaat gepaard met een eigen heuristiek in een apart opleidingsonderdeel. De studenten van de tweede fase van de bachelor kiezen twee van deze methodologische opleidingsonderdelen. Om consistentie en uniformiteit te verkrijgen, ontwikkelden we een geïntegreerd opleidingsinstrument dat de student progressief traint in de constructie van een kritische bevraging van alle beschikbare informatie in functie van gericht historisch onderzoek.

De studenten hebben een basiskennis bibliotheekgebruik, LIBIS-bibliotheekcatalogus en pc. Ze hebben reeds enige ervaring in het werken met een leerplatform. Via HeuroDOT hebben de studenten reeds geleerd informatie kritisch te bevragen. Deze vaardigheid moeten zij nu gebruiken bij het gericht informatie opzoeken.

Doelstellingen

Met 'heuristiek en historische oefeningen' beogen we de volgende doelstellingen:

Kennis

  • de studenten kennen de belangrijkste soorten bronnen en publicaties voor de Belgische nieuwste geschiedenis en hun vindplaatsen;
  • de studenten kennen de essentiële stappen van de heuristiek.

Vaardigheden

  • de studenten zijn in staat de essentiële stappen van de heuristiek te zetten;
  • de studenten bouwen een logische gedachtegang op;
  • de studenten onderscheiden belangrijke van onbelangrijke elementen;
  • de studenten zijn in staat de voornaamste wetenschappelijke publicaties en onderzoekstendensen kritisch te bespreken.
  • de studenten zoeken gericht informatie op.

Attitudes

  • de studenten hebben een kritische houding bij het zoeken, vinden, beoordelen en verwerken van het materiaal.

Aangeboden leerinhouden

De cursus heuristiek en historische oefeningen is ingedeeld in 7 eenheden. Binnen elke eenheid wordt een onderscheid gemaakt tussen titels en links, die men verder kan verkennen. Aangezien onder links alleen internetadressen zijn te vinden, wordt hier een overzicht gegeven van wat bij titels te vinden is.

  • Naslagwerken
    • historisch woordenboek
    • biografisch woordenboek
  • Bibliografieën
    • geografisch geordend
    • thematische indeling
    • chronologische indeling
  • Tijdschriften
    • geografisch geordend
    • thematisch geordend
  • Historische literatuur
  • Methodologie
  • Bronnen
    • gedrukte bronnen
    • archivalische bronnen
  • Vind- en bewaarplaatsen (instellingen i.p.v. titels)
    • wegwijzers (Gidsen en Informatiediensten)
    • archieven
    • bibliotheken
    • musea
Werkvormen en leermiddelen

Studenten ontplooien volgende leeractiviteiten tijdens het opleidingsonderdeel:

  • opzoeken van bronnen en literatuur;
  • essentiële stappen in het zoekproces leren kennen en uitvoeren;
  • schriftelijk rapporteren over de individuele opdrachten.

Opdat studenten deze leeractiviteiten zouden ontplooien, is de leeromgeving opgebouwd uit 3 delen: het elektronisch leerplatform, hoorcolleges en leermateriaal.

Elektronisch leerplatform

Opdrachten

Op het leerplatform vinden de studenten een overzicht van de belangrijkste werken voor de heuristiek Nieuwste Tijd. Om die droge opsomming te doen 'leven' en om heuristiek echt in de vingers te krijgen, staan op dit platform drie verplichte oefeningen. Per oefening wordt in enkele regels uitleg de eigenlijke opdracht gepreciseerd.

Voorbeeld van een vraag:
Identificatie van een afbeelding
Beschrijf in een 10-tal lijntjes de gebeurtenis op de foto. Tracht jaar, plaats en omstandigheden te achterhalen en figuren te identificeren.
Voer de gegevens in van de belangrijkste publicaties die je gebruikte om de afbeelding te identificeren. Dit kunnen zowel inhoudelijke of methodologische werken zijn, een monografie of een naslagwerk, etc.
Beschrijf tot slot kort je zoekstrategie.

De studenten krijgen per opdracht uitgebreide keuzemogelijkheden (uit een bibliografische database) voor het concrete onderwerp. Aan elke opdracht is telkens een antwoordformulier gekoppeld dat de studenten als leidraad kunnen gebruiken bij hun opzoekwerk.

Een constante bij de drie opdrachten is dat de studenten telkens de vraag krijgen om kort hun zoekstrategie toe te lichten. De studenten vullen hun antwoorden in op de formulieren die ze bij de opdrachten vinden en versturen ze via Heurodot. Op die manier zijn ze verplicht de informatie te structureren. De publicaties die de studenten invoeren bij hun opdrachten, kunnen ze eenvoudig aan de bibliografische database toevoegen. De studenten gebruiken de database om het onderwerp van hun opdrachten verder te preciseren. De docent krijgt op deze manier de mogelijkheid om titels te putten om aan het opleidingsonderdeel te koppelen.

De drie opdrachten zijn verschillend qua type. Op het examen moet de student de vaardigheden die hij heeft ontwikkeld en de stappen die hij heeft genomen bij elk van de opdrachten, combineren om het eindresultaat te bekomen.

Zoektips

Op het leerplatform staan zoektips. Bij elke zoektip krijgen studenten de kans om a.d.h.v. een voorbeeld de tip concreet te maken.

Voorbeeld van een zoektip
Een bibliografische referentie als vertrekpunt van je zoektocht Met de gegevens die je uit zo'n bibliografische referentie haalt, kan je al heel wat aanvangen. De naam van de auteur of de uitgever leiden je vaak naar ander materiaal over je onderwerp.

Naast de opdrachten en de zoektips, zijn er op het leerplatform voor de cursus 'Heuristiek en historische oefeningen: Nieuwste Tijd' nog vier elementen te onderkennen:

Syllabus

In de syllabus is een overzicht van referentiemateriaal en links opgenomen. De docent kan de bronnen die de studenten vinden via hun opdrachten ook in de bibliografische database opnemen en aan het opleidingsonderdeel linken.

Links

Hier is een overzicht van relevante websites opgenomen. De studenten kunnen nieuwe links toe te voegen aan het opleidingsonderdeel. Vooraleer de link ook effectief bij de cursus verschijnt, moet die door de docent goedgekeurd worden.

Agenda

Onder agenda staan de colleges en de data waarop de opdrachten moeten ingeleverd worden. Tot slot is er ruimte voorzien voor afspraken en aankondigingen, een soort virtuele valve.

Examen

De studenten vinden hier de datum en het tijdstip van het examen. Er staat eveneens vermeld welk materiaal de studenten mogen meebrengen.

Hoorcolleges

In de loop van een semester staan 5 colleges van drie uur op het programma. In de hoorcolleges gaat de docent op de eerste plaats in op de inhoud van de cursus. Daarnaast wordt op voorhand kort toegelicht wat de bedoeling is van elk van de opdrachten. De docent bespreekt in de hoorcolleges ook de gemaakte opdracht: de veel gemaakte fouten, misvattingen die ze opmerkt, etc.

Leermateriaal

De studenten hebben naast het elektronische leerplatform ook een schriftelijk leermateriaal ter beschikking. Deze twee zijn op dit ogenblik nog niet inhoudelijk gelijk aan elkaar, maar daar wordt naar gestreefd. De elektronische cursus is nog niet volledig en is logischer en consistenter gestructureerd dan de schriftelijke. Inhoudelijk zal, wanneer de database is aangevuld, het verschil niet zo groot zijn. De elektronische cursus behoudt dan het voordeel dat hij makkelijk aan te vullen en te updaten is.

Feedback & begeleiding

Studenten kunnen per e-mail bij de docent terecht voor problemen of vragen bij de cursus en bij de opdrachten.

Evaluatievorm

Verloop van het examen

De studenten worden voor heuristiek en historische oefeningen uitsluitend geëvalueerd op basis van een examen. De opdrachten die ze in de loop van het academiejaar uitvoeren niet gequoteerd. Slechts wanneer studenten de verplichte opdrachten niet zouden maken, wordt dat verrekend in de eindbeoordeling. De docenten hebben er voor gekozen om geen punten toe te kennen aan de drie opdrachten die de studenten in de loop van het jaar moeten afwerken (zie reflectie docent).

Op de dag van het examen worden de studenten met een vraag naar de bibliotheek gestuurd. Daar kunnen ze voorbereidend opzoekwerk verrichten. In de namiddag van dezelfde dag moeten de studenten een antwoord formuleren op de vraag. De vraag vereist van de studenten een combinatie van de vaardigheden die ze nodig hadden bij de drie opdrachten die ze tijdens het academiejaar hebben afgewerkt.

Het examen houdt het midden tussen een schriftelijk en een mondeling examen. De studenten beantwoorden de vraag op papier; ondertussen loopt de docent bij iedereen langs om 'bij te sturen'. Nadien is er nog een mondeling gedeelte waarop de docent de vraag systematisch en met elke student individueel bespreekt.

Evaluatiecriteria

De criteria waarop het antwoord van de student wordt beoordeeld zijn de volgende:

  • De student bouwt een logische gedachtegang op;
  • De student zet de essentiële stappen van de heuristiek;
  • De student heeft de essentie van elke categorie gevonden;
  • De student onderscheidt de belangrijke en onbelangrijke elementen van elkaar;
  • De student is volledig: de student heeft aan een variatie van bronnen gedacht.
Reflectie

Reflectie BV medewerkers

Bij het bekijken van de website moet men er rekening mee houden dat men niet alle informatie kan bekijken die de studenten op het leerplatform vinden. Verschillende onderdelen van de informatie zijn slechts toegankelijk voor de studenten voor wie ze bedoeld zijn. Zo krijgen studenten KULAK geen informatie of berichten te zien van de studenten uit Leuven en omgekeerd.

Reflecties Studenten

Uit de bevraging van de studenten na het academiejaar (2001-2002), kan het volgende besloten worden:

  • De studenten hebben vooral gebruik gemaakt van de introductie op Heurodot2 en de zoektips. De bibliografische referenties en de links werden veel minder frequent geraadpleegd. Over het gebruik van het agenda en de rubriek 'ad valvas' lopen de antwoorden van de studenten meer uiteen. Een aantal heeft deze rubriek vrij frequent geraadpleegd, anderen veel minder.
  • Heurodot is volgens de meeste studenten vlot toegankelijk, gemakkelijk bruikbaar en logisch opgebouwd.
  • De studenten zijn er niet van overtuigd dat het dankzij Heurodot2 is dat ze geleerd hebben hoe te zoeken naar gedrukte bronnen, hoe goede van minder goede publicaties te onderscheiden, etc. Heurodot2 heeft volgens hen in iets grotere mate bijgedragen tot het kunnen onderscheiden van verschillende soorten publicaties en het inzicht krijgen in de verschillende functies van de soorten publicaties.
  • De studenten zijn positief over de begeleiding bij het gebruiken van Heurodot.
  • Alle studenten zijn ervan overtuigd dat Heurodot goed geïntegreerd is in de hoorcolleges van Nieuwste Tijd en dat het leerplatform complementair is met de hoorcolleges.
  • Over de oefeningen zeggen de studenten dat ze duidelijk zijn en dat ze bijgedragen hebben tot de verbetering van hun zoekvaardigheden.

Reflecties Docent

De mogelijkheid tot zelftests en begeleiding werden het academiejaar van implementatie nog niet gebruikt uit schrik op die manier de studenten te hard te sturen. De docenten zijn van plan vanaf het academiejaar 2002-2003 deze mogelijkheid wel in te bouwen.

De docenten hebben er om twee redenen voor gekozen om geen punten toe te kennen aan de drie opdrachten die de studenten in de loop van het jaar moeten afwerken.

Enerzijds is er de gedachte dat studenten moeten leren uit de opdrachten, ze zijn een middel om bij te sturen. De studenten beoordelen op de drie opdrachten, valt voor de docenten niet te rijmen met de leerprocesgedachte.

Anderzijds werd 'Heuristiek en historische oefeningen: Nieuwste tijd' voor de eerste maal met behulp van elektronische hulpmiddelen ondersteund. Aangezien er fouten zouden kunnen binnensluipen in het systeem, werd ervoor gekozen om de opdrachten niet te verrekenen in de eindbeoordeling.

Type hoger onderwijs: 
universiteit
Studiegebied: 
geschiedenis en archeologie
Groepsgrootte: 
50 tot 100
Doelstellingen: 
kennis
onderzoeksvaardigheden
Leermiddelen: 
digitale leeromgeving
Werkvormen: 
practicum/werkcollege/oefening
Evaluatievormen: 
openboekexamen
Feedback & begeleiding: 
docentengestuurd